Diş hekimliği uygulamalarında hastanın genel durumu ve yaşı göz önüne alınarak derin ya da bilinçli sedasyon uygulamaları eşliğinde tedavi yapılabilir.
Bilinçli Sedasyon nedir?
Bilincin hafif düzeyde baskılanması ve kaygının azaltılması amacıyla uygulanan, hastanın fiziksel uyaranlara yanıt verdiği, sözel komutları algıladığı, soluk alış verişini bireysel olarak kontrol edebildiği bir durumdur. Genellikle diş tedavilerinde kaygılı yetişkinlerde anksiyeteyi azaltmak amacıyla uygulanabilir, ancak çocuk hastada çoğunlukla uzun süreli işlemlerde sedasyon düzeyi yetersiz geldiği için ve az da olsa ko-opere olunamadığı için tercih edilmemektedir. Yapılan bir çalışmada, erken çocukluk çağı çürüklerinin tedavisinde genel anestezi ve bilinçli sedasyon yöntemlerinin karşılaştırılmış ve tedavi sonrası başarıyı değerlendirmek için hastalar 6-24 ay sonra tekrar kontrole çağrılmıştır. Genel anesteziyle yapılan dolgularda başarı oranları %92-94 iken sedasyonla yapılan dolgularda başarı oranı %78-79 olarak bulunmuştur. Araştırıcılar sonuç olarak genel anestezi ile yapılan dolguların daha başarılı olduğunu vurgulamışlardır (Eidelman ve ark., 2000) .
Sedatif (sakinleştirici) , analjezik (ağrı kesici) veya anestezik etkilerinden dolayı premedikasyon (ön uyutma) veya diş tedavisi sırasında kullanılabilirler.
Bilinçli sedasyon yalnız başına diş tedavisi sırasında oluşan ağrıyı yok etmez ya da azaltmaz, ağrı kontrolü için her zaman lokal anesteziye ihtiyaç vardır. Bu yöntem;
*Bayılma alışkanlığı olan hastalarda
* Hafif mental ve psikiyatrik hastalık tanısı olan bireyde (Down sendromu, hafif depresyon gibi)
*Kaygı düzeyi diş tedavisini engelleyen yetişkinlerde
*Orta düzeyde ve uzun süreli ağız, diş ve çene cerrahilerinde
*Hafif sistemik bozuklukları olan (astım, kontrol altına alınan hipertansiyon ve diyabet gibi) hastalarda diş tedavisinin yarattığı stresleri yok etmek için kullanılabilir.
*Nöromüsküler bozukluklar olan hastalarda (Multipl skleroz, parkinson ve kontrol altına alınan epilepsi gibi)
*Aşırı bulantı refleksi olanlarda
uygulanabilir. Ancak tekrar belirtmek isteriz ki tüm anestezi yöntemleri uygun donanım ve ekipmanın bulunduğu şartlarda, anestezi ve reaninasyon uzmanının uygun görmesi halinde ve sağlık bakanlığının uygun şekilde ruhsatlandırdığı kurumlarda yapılmalıdır.
Diş hekimliğinde kullanılan bilinçli sedasyon tipleri
+azotprotoksit inhalasyon sedasyonu (burundan gaz verilmesi ile sağlanır)
+oral sedasyon (ağız yoluyla sedatif ilaçların alınması ile sağlanır)
+intranazal sedasyon (burun içine ilaç uygulanması ile sağlanır)
Derin Sedasyon nedir?
Hastanın koruyucu reflekslerinin kısmen kaybolduğu, ancak kontrolün tamamen kaybedilmediği, sözel komutlara yetersiz yanıt verilen veya yanıt verilmeyen bilincin baskılandığı bir anestezi tipidir.
Sedasyon uygulamaları, dört ana yolu (oral-ağız yolu-, intramüsküler-kas içi enjeksiyon-, inhalasyon-solunum yolu- ve intravenöz-damar yolu-) ile sağlanır. Bunların arasında en sık intravenöz sedasyon kullanılır.
İntravenöz sedasyon
Yeterli sedasyon için en başarılı yol damar yoluyla yapılan intravenöz sedayondur. Bu uygulamada ilaçlar hızlı bir biçimde kana karışarak kuvvetli etki gösterir
Genel Anestezi nedir?
Anestezik ajanlarla meydana gelen, tüm vücutta ağrı duyusunun kaybı ile karakterize, geri dönüşü olan bir bilinçsizlik durumu olarak tanımlanmaktadır. Genel anestezi, sedasyonun daha fazla derinleştirilmesiyle elde edilen kontrol altındaki bilinçsizlik durumudur. Hava yolunu bağımsız olarak korunamadığı için desteklenir.
Yapılması gereken diş tedavisi miktarı arttıkça uyutma süresi uzayabilir. Bu nedenle geleneksel tedavi yöntemlerine yanıt vermeyen, aşırı diş sorunların bulunduğu, sedasyon uygulanamayan, yoğun anksiyeteli, komplike cerrahi gerektiren travmatik yaralanmaları olan, çok küçük yaştaki (3 yaş altı) bireylerde genel anestezi tercih edilmektedir.
Diş Hekimliğinde Genel Anestezinin Avantajları
Bu yöntemin avantajları:
- Hastanın bilinçsizlik durumu genel anestezinin hem avantajı hem de dezavantajıdır. Amnezi oluşur, özellikle kaygılı ve endişeli hastalar için bir avantajdır. Başarılı bir tedavi için hastanın koopere olmasına ihtiyaç kalmaz.
- Hasta ağrı hissetmez.
- Bazı hastalar için genel anestezi yöntemi tek seçenektir. Özellikle mental ve fiziksel engelliler, çok küçük çocuklar, multiple skleroz, Down sendromu, otizm ve serebral palsi gibi sendromlu çocuklara diş tedavisinde genel anestezi tercih edilebilir.
- Genel anestezinin etki etme süresi hızlıdır. Genel anestezik ajanlar genelde damar yolu veya inhalasyon yoluyla uygulanmaktadır. Bu iki yöntem en hızlı etki etme özelliğine sahiptir. Genelde bilinç kaybı 1 dakika içerisinde meydana gelir.
- İlaç titrasyonu yapılabildiğinden, en küçük doz ile en fazla anestezik düzey oluşturulabilir.
Genel Anestezide Kullanılan Ajanlar ilaçların uygulanma şekilleri
Genel anestezik ajanlar hastaya genellikle gaz veya buhar halinde solutularak, veya damardan enjeksiyonla uygulanmaktadır.